Rolniczy Handel Detaliczny (RHD) to uproszczona forma sprzedaży żywności z własnego gospodarstwa – bez zakładania firmy, bez ZUS-u i bez kontroli sanepidu przed startem. Brzmi zbyt dobrze? W dużej mierze tak właśnie jest, tylko trzeba wiedzieć, gdzie leżą granice.
Krok 1: Sprawdź, czy Twój produkt w ogóle się kwalifikuje
RHD dzieli żywność na dwie kategorie i to od razu warto sobie poukładać.
Produkty jednoskładnikowe – surowe mleko, jaja, miód – muszą pochodzić w całości z Twojej hodowli albo chowu. Bez kompromisów.
Produkty wieloskładnikowe – kiełbasa, ser, dżem, jogurt z owocami – wymagają tylko tego, żeby co najmniej jeden składnik pochodził z Twojego gospodarstwa. Resztę możesz dokupić. To ważna furtka, bo oznacza, że nie musisz uprawiać wszystkiego samodzielnie, żeby zrobić np. przetwory.
Porada na start: zanim zaczniesz wypełniać jakikolwiek formularz, zrób listę produktów, które chcesz sprzedawać, i przy każdym zaznacz, skąd pochodzi każdy składnik. To pierwsza rzecz, o którą zapyta Cię urzędnik.
Przygotowaliśmy prostą, drukowalną listę produktów RHD, na której możesz od razu zapisać, co sprzedajesz i skąd pochodzi każdy składnik. Wydrukuj, uzupełnij długopisem przy kawie i zabierz ze sobą, kiedy będziesz składać wniosek.
Krok 2: Zarejestruj się, ale we właściwym miejscu
To krok, na którym najwięcej osób się gubi, bo organ rejestrujący zależy od tego, co sprzedajesz.
Jeśli w grę wchodzą produkty pochodzenia zwierzęcego albo żywność złożona (np. wędlina, ser) – rejestrujesz się u powiatowego lekarza weterynarii właściwego dla siedziby gospodarstwa.
Jeśli sprzedajesz wyłącznie produkty roślinne – właściwym organem jest sanepid.
Zgłoszenie musisz złożyć 30 dni przed rozpoczęciem sprzedaży – nie w dniu startu, nie tydzień wcześniej. Formularz wniosku o wpis do rejestru jest gotowym wzorem dostępnym na stronie wetgiw.gov.pl, więc nie trzeba go wymyślać od zera.
Dobra wiadomość: nie zakładasz działalności gospodarczej, nie rejestrujesz się w CEIDG i nie płacisz składek ZUS z tego tytułu. RHD formalnie pozostaje częścią działalności rolniczej, nie osobnym biznesem.
Zapamiętaj: rejestracja w RHD nie wymaga wcześniejszej kontroli ani zatwierdzenia zakładu przez urząd – to jedna z głównych różnic w porównaniu z klasyczną działalnością gastronomiczną czy przetwórczą.
Krok 3: Dopilnuj higieny i oznakowania. To nie jest formalność do pominięcia
Uproszczona ścieżka rejestracji nie oznacza braku wymogów. Obowiązują Cię przepisy o bezpieczeństwie żywności (m.in. rozporządzenie WE 852/2004), a jeśli sprzedajesz mięso zwierząt kopytnych, musi ono pochodzić z zatwierdzonej rzeźni – żadnego uboju gospodarczego na sprzedaż.
Miejsce sprzedaży musi być oznakowane napisem „rolniczy handel detaliczny” i zawierać: Twoje dane jako producenta, adres produkcji, a przy produktach pochodzenia zwierzęcego – weterynaryjny numer identyfikacyjny. To wymóg wynikający z unijnego rozporządzenia 1169/2011 o informacji dla konsumentów, więc nie jest to polski wymysł, tylko standard obowiązujący w całej UE.
Na stronie wetgiw.gov.pl znajdziesz gotowe przewodniki po oznakowaniu, w tym osobny, dość szczegółowy dokument dla miodu, bo pszczelarze mają swoją specyfikę.
Krok 4: Ustal, komu i gdzie wolno Ci sprzedawać
Sprzedaż do konsumenta końcowego – czyli do klienta, który kupuje na własny użytek – możesz prowadzić na terenie całej Polski, bez limitów ilościowych. Targ, gospodarstwo, festyn, sklep internetowy z dostawą – to wszystko się mieści.
Inaczej wygląda sprzedaż do sklepów. Tu obowiązują limity ilościowe określone w rozporządzeniu MRiRW z 2022 roku, a zasięg geograficzny ogranicza się do własnego województwa lub powiatów sąsiadujących. Jeśli Twoim planem jest dostarczanie produktów do lokalnych delikatesów, warto sprawdzić te limity zanim podpiszesz jakąkolwiek umowę.
Jest jeszcze jedno ograniczenie, które łatwo przeoczyć: sprzedaż w RHD co do zasady nie może odbywać się z udziałem pośrednika. Wyjątkiem jest promocja na targach, festynach czy wystawach – tam możesz sprzedawać osobiście, nawet jeśli nie jest to Twoje stałe miejsce działalności.
Krok 5: Policz podatki, zanim policzysz zyski
Przychody z RHD są zwolnione z podatku dochodowego do 100 000 zł rocznie. Powyżej tego progu nadwyżka opodatkowana jest ryczałtem 2%, o ile Twój przychód w poprzednim roku nie przekroczył 250 000 euro. Wybór tej formy opodatkowania trzeba zgłosić pisemnie do urzędu skarbowego w ciągu 20 dni od miesiąca, w którym przekroczyłeś próg.
Musisz też prowadzić dokumentację sprzedaży – zwłaszcza tej trafiającej do sklepów: numer wpisu, data, ilość i rodzaj sprzedanej żywności. Dokumentację prowadzi się odrębnie za każdy rok kalendarzowy, a informacje o produktach pochodzenia zwierzęcego musisz udostępnić na żądanie powiatowego lekarza weterynarii.
Porada na start: nawet jeśli Twoja sprzedaż na starcie jest niewielka, prowadź zapiski od pierwszego dnia. Łatwiej dopisywać do istniejącej tabeli niż odtwarzać sprzedaż z pamięci, kiedy urząd o to zapyta.
Krok 6: Zacznij sprzedawać
Po rejestracji i oznakowaniu miejsca sprzedaży możesz ruszać – targ, gospodarstwo, lokalny sklep w granicach limitów, festyn czy strona internetowa. RHD nie narzuca Ci konkretnego kanału sprzedaży, więc masz tu więcej swobody niż w wielu innych formach działalności rolniczej.
Na stronie wetgiw.gov.pl znajdziesz też gotowy dokument z pytaniami i odpowiedziami dotyczącymi RHD – to jeden z częściej pobieranych plików na tej stronie, więc warto go przejrzeć, zanim zapytasz urzędnika o coś, co jest tam już opisane.
Podsumowanie
RHD nie jest trudne formalnie – trudniejsze bywa poukładanie sobie w głowie, co wolno, a czego nie, bo przepisy rozrzucone są między kilka instytucji: weterynarię, sanepid i urząd skarbowy. Jeśli przejdziesz te sześć kroków po kolei, nie ominiesz niczego istotnego. Reszta to już kwestia tego, czy masz co sprzedawać i komu.
Przydatne linki
Rolniczy Handel Detaliczny – GIW
Rolniczy handel detaliczny – informacje podstawowe, MRiRW